Η απόφαση της Αντιγόνης να θάψει τον νεκρό αδερφό της παρά την αντίθετη διαταγή του Κρέοντα μας παραπέμπει σε μια θαρραλέα, τολμηρή και συνειδητή επιλογή, που βασίζεται στις ηθικές και θρησκευτικές της αξίες. Είναι απόφαση που αναμετριέται με τις οδυνηρές συνέπειες της ήττας ή της προσαρμογής, του συμβιβασμού ή της παραβίασης όσων ορίζονται από το συνειδητό σύστημα αξιών.
Η αλληγορική μεταφορά της ιστορίας της Αντιγόνης στο σύγχρονο περιβάλλον, με «πτώμα προς ταφή» τα σκουπίδια των Αθηναίων (Υπόθεση ΦΥΛΗΣ), παραπέμπει σε μια εξίσου οδυνηρή αναμέτρηση ανάμεσα στον άνθρωπο-αγωνιστή με το σύστημα εξουσίας ή στον άνθρωπο και την απειλή των αξιών του.
Ο Θωμάς Μπιζάς ως αγωνιστής «ταγμένος» για πάνω από 40 χρόνια στην υπόθεση των σκουπιδιών παλεύει πλέον για το αποτέλεσμα της κατάργησης της χωματερής της Φυλής για να υπηρετήσει μια συλλογική προσδοκία βελτίωσης και ασφάλειας της ζωής των κατοίκων της Αττικής. Ο προσωπικός αυτός στόχος αλλά και ο τρόπος που αγωνίζεται είναι ανεξάρτητος από σκοπούς προσωπικής δικαίωσης ή νίκης. Δεν επηρεάζεται επίσης από το πόσοι ακολουθούν σε αυτό τον αγώνα. Η ηθική του συνείδηση και η πολιτική του στάση απέναντι σε θεσμούς που εκπροσωπούν την εξουσία και επιβάλλουν τις αποφάσεις τους (Υπουργεία, Περιφέρεια, Δήμο, οργανισμούς) είναι οι σταθεροί άξονες, η βάση του αγώνα του και είναι για τον ίδιο ζητήματα αρχής αδιαπραγμάτευτα.
Οι ίδιοι σταθεροί άξονες του αξιακού του συστήματος αφορούν και την στάση του απέναντι και στους δικούς του ανθρώπους (κόμμα, οικογένεια, κατοίκους, εργαζόμενους) που ασχολούνται ή παίρνουν θέση για το ζήτημα των σκουπιδιών προτείνοντας την διαπραγμάτευση με την εξουσία μέσα από όρους συνεννόησης. Οι δικοί του άνθρωποι, με τους οποίους συνδέεται με κοινό αξιακό σύστημα, αλλά με τις προτάσεις διαπραγμάτευσης και συνεννόησης που άμεσα ή έμμεσα «απειλούν» και τις επ’ αυτού δομημένες μεταξύ τους σχέσεις.
Η ηθική και πολιτική στάση είναι σαφούς εναντίωσης απέναντι στην αδιάφορη και απάνθρωπη εξουσία και απέναντι στη λογική της προσαρμογής και τελικής υποταγής στην εξουσία, έστω κι αν το προσωπικό κόστος διαφοροποιείται στις δύο περιπτώσεις. Στην πρώτη περίπτωση εναντιώνεται στις άδικες αποφάσεις που ορίζονται από αδιαφορία για την ανθρώπινη ζωή και ασφάλεια, αλλά επηρεάζονται από την ικανοποίηση συμφερόντων. Απέναντι στους «δικούς του» η εξ ανάγκης εναντίωση δημιουργεί έντονη σχάση, αντιφατικά και ματαιοτικά συναισθήματα, που δοκιμάζουν όλες τις συναισθηματικές ηθικές και ιδεολογικές του δυνάμεις. Αν και δεν κλονίζουν την ηθική και πολιτική του ταυτότητα έχουν όμως τεράστιο κόστος στην ψυχοσυναισθηματική του κατάσταση και στις οικογενειακές σχέσεις.
Η επιλογή της φράσης «η αποκοτιά μου είναι δικό μου πρόβλημα», όταν εκφέρεται από τον συγκεκριμένο αγωνιστή «συνδέεται ευθέως με την ταυτότητά του». Στην αντίσταση απέναντι στην άδικη κρατική εξουσία αλλά και απέναντι στον σκεπτικισμό των δικών του ανθρώπων η πίστη στις αρχές αξίζει περισσότερο από την προσωπική ασφάλεια και τα συμφέροντα (ηθική συνέπεια). Το κόστος των επιλογών του γίνεται αποδεκτό με υπερηφάνεια, με αξιοπρέπεια, χωρίς αυτολύπηση αλλά προφανώς με αβάσταχτη λύπη. Είναι φράση με ειδικό ηθικό, πολιτικό και πολιτισμικό φορτίο για τον «εκ γενετής» αριστερό πολίτη και αγωνιστή Θωμά Μπιζά.
Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η αποκοτιά μετατρέπεται σε σύμβολο ελευθερίας, αξιοπρέπειας και αυθεντικής ζωής, δίνοντας το μήνυμα προς όλους ότι η πραγματική αξία της ζωής βρίσκεται στην τόλμη να ζει κάποιος σύμφωνα με τις αξίες και τα όνειρά του, ακόμα κι αν αυτό συνεπάγεται πόνο και πιθανή αποτυχία.
Η ιστορία της Ισμήνης
Στην τραγωδία η Ισμήνη τάσσεται με το μέρος της Αντιγόνης αναφορικά με το ζητούμενο της ταφής του αδερφού τους, την κατανοεί, όμως φοβάται και συλλογίζεται τις συνέπειες.
Πριν από δέκα χρόνια την υπόθεση της Φυλής κλήθηκε να χειριστεί μια κυβέρνηση που ταλαντεύτηκε ανάμεσα στην Αντιγόνη και την Ισμήνη. Οι θεσμικοί της εκπρόσωποι αλλά και το Σώμα των μελών του κυβερνώντος κόμματος, οι σύντροφοι του Μπιζά έζησαν την αντίφαση της ριζοσπαστικής απόφασης και δράσης ενάντια στην ήπια προσαρμογή σε μια κατασκευασμένη πραγματικότητα που δεν εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των πολλών. Το δίλημμα έγινε όλο και πιο διακριτό και επίμονο (και δυστυχώς όχι μόνον για το θέμα της Φυλής). Το δίλημμα αυτό έβλαψε την ταυτότητα του κόμματος. Στην πράξη, η υιοθέτηση του σκεπτικού της Ισμήνης αντί του προγραμματικού δεδηλωμένου της Αντιγόνης αποδείχτηκε καταστροφική απόφαση.
Μπορεί σήμερα να κρατάει η Ισμήνη τον πρώτο ρόλο;
Επικράτησε η λογική της εφικτής λύσης; Μονιμοποιήθηκε η προσωρινή λύση; Έγινε η επιλογή ελλείψει εναλλακτικής λύσης κοινά αποδεκτής; Επικράτησε ο φόβος για το τι θα συμβεί με το σύστημα συμφερόντων ή με τις στρατιές των μη πληροφορημένων ή κακώς πληροφορημένων πολιτών ψηφοφόρων; Έκλεισε το θέμα;
Το θέμα δεν έκλεισε, οι αποφάσεις εκκρεμούν για όσους βαρύνονται με την λήψη τους ή όσους παρακολουθούν την ιστορία και μπορεί να είναι αυτοί που πλέον γνωρίζουν και υπολογίζουν τις χρόνιες βλαπτικές συνέπειες της χωματερής ή αυτοί που απορρίπτουν (τα σκουπίδια τους) περιφρουρώντας ναρκισσιστικά την προσωρινή «ευημερία» τους. Ανάμεσα στο ψέμα που κρύβουν οι συνεχιστές των συμφερόντων αυτής της χωματερής και στην αλήθεια των επώδυνων και μη αναστρέψιμων συνεπειών καλούμαστε όλες και όλοι να πάρουμε θέση.
Και ο Μπιζάς;
Είχε την επιλογή να απαρνηθεί τους αγώνες μιας ζωής και την ταυτότητά του μαζί με τους πολλούς και αθέατα» να βιώσει την ήττα. Κάτι τέτοιο όμως θα σήμαινε θάνατο για τον ίδιο. Η πολιτική και ηθική του ανεξαρτησία και αξιοπρέπεια τον διαφοροποιεί από συντρόφους, φίλους, συνοδοιπόρους και του ορίζει να μην παραιτηθεί, να μην εγκαταλείψει, να μην προδώσει, να μην συμβιβαστεί. Τον αφήνει οδυνηρά μόνον με τις αξίες του και τη μοίρα που του επιβάλλει να συνεχίσει να αγωνίζεται. Παίρνει το κόστος, δεν μετανιώνει, αντέχει τις δυσκολίες με στωικότητα και με την ελπίδα πως κάποτε οι αποφάσεις θα είναι υπέρ των πολλών.
Ο Μπιζάς μόνος ή μαζί με το Δυτικό Μέτωπο συνεχίζει να διεκδικεί την ασφαλή διαχείριση των αποβλήτων και να κρατάει το θέμα της Φυλής ανοιχτό. Συνεχίζει να θυμίζει σε όλους μας ότι κάποιοι άνθρωποι δεν παραιτούνται, δεν συμβιβάζονται και, κάτω από κάθε αδιέξοδη δήθεν συνθήκη, συνεχίζουν να αγωνίζονται.
Έτσι, ο Θωμάς Μπιζάς αναδεικνύεται ως
ένα σύμβολο σύγχρονου αγωνιστή, «παραμένοντας εν πλήρει συγχύσει αθώος!» (Μιχάλης
Κατσαρός, «Πώς να καταχωρήσω »
, Κατά
Σαδδουκαίων).
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Υπάρχουν ποιητές που εξέφρασαν τις επιπτώσεις μιας ήττας (που δεν ήταν βέβαια απλά “στρατιωτική"), που συνειδητοποίησαν πρώιμα μια πραγματικότητα, που “προφήτευσαν” ακόμη ό,τι έμελλε να συμβεί – αλλά που οι ίδιοι δεν υπήρξαν “ηττημένοι”, ούτε πολύ περισσότερο εγκατέλειψαν τον αγώνα (την πιο πλατιά κι ανθρώπινη ουσία του).
(Ο Μανώλης Αναγνωστάκης σε συνέντευξή του για τον Μιχάλη Κατσαρό, 1982).
Ο Μιχάλης Κατσαρός
[…]
Κι αν έξαφνα σας γεννηθεί το ερώτημα
πώς τα κατάφερε αυτός ο θνητός
μέσα σ αυτό το βαρύγδουπο διαπασών
των ύμνων να δραπετεύσει με αληθινό λαμπερόν ήλιο
με αληθινές εξαρτήσεις του βίου
αν δε μπορείτε να καταλάβετε
τι τον οδήγησε σ΄ αυτό το τελευταίο διάβημα
πού βρήκε έξοδο αφού γύρω ήταν μπετόν
αφού γύρω τραγούδαγε η φοιτήτρια
ένα τραγούδι ιστορικό παλιών ηρώων
τότε δε θα ΄χετε δει κάτι κρυφές μικρές πόρτες
όμως ολοφάνερες στα μάτια των ειδικών
δε θα ΄χετε δει τον ραγισμένο τοίχο
όπου βλασταίνουν κάτι φυτά
πάνω σ΄ ασβέστη κίτρινο απ΄ την πολυκαιρία.
Το ζήτημα πια έχει τεθεί.
Ή θα εξακολουθούμε να γονατίζουμε
Όπως αυτός ο δραπέτης
Ή θα σηκώσουμε άλλον πύργο ατίθασο
απέναντί τους.
(Μιχάλης Κατσαρός, «Ο δούλος», Κατά Σαδδουκαίων)
Υπάρχουνε προϋποθέσεις για μια καινούργια άνοιξη.
(Μιχάλης Κατσαρός, «Βησιγότθοι», Κατά Σαδδουκαίων)
